عیسی در تمثیل قنطارها، شاگردانش را با پرسشی جدی روبهرو میکند: با آنچه خدا به ما سپرده است چه میکنیم؟ در این روایت، اربابی پیش از سفر دارایی خود را به سه خدمتگزار میسپارد؛ هر یک به اندازه تواناییاش سهمی دریافت میکند. دو نفر با آنچه گرفتهاند کار میکنند و آن را افزایش میدهند، اما نفر سوم از ترس، سهم خود را در زمین پنهان میکند. وقتی ارباب بازمیگردد، تفاوت میان این سه نفر آشکار میشود.
این تمثیل در نگاه نخست بازرگانی و سرمایهگذاری را به یاد میآورد، اما پیام آن درباره سود مالی نیست. عیسی از تصویری آشنا برای شنوندگانش استفاده میکند تا درباره مسئولیت، اعتماد و پاسخگویی در زندگی ایمانی سخن بگوید. خداوند به هر انسان عطایایی میبخشد؛ تواناییها، فرصتها، زمان، دانش، محبت و امکان خدمت. این بخششها برای آن نیستند که از ترس در خود پنهانشان کنیم، بلکه دعوتیاند برای بهکارگرفتنشان در راه خیر.
تمثیل در انجیل متی ۲۵:۱۴–۳۰ آمده است و بخشی از سخنان عیسی درباره آمادگی برای آمدن پادشاهی خداست. درست پیش از آن، تمثیل ده دختر باکره بر هوشیاری تأکید میکند؛ پس از آن نیز عیسی درباره داوری و خدمت به نیازمندان سخن میگوید. در این زمینه، قنطارها فقط استعدادهای فردی نیستند؛ تصویری از هر آن چیزیاند که خدا به ما سپرده و انتظار دارد در وفاداری به او به کار گرفته شود.
در روزگار عیسی، قنطار واحدی بسیار باارزش برای سنجش وزن فلزات بود. ارباب به یکی پنج قنطار، به دیگری دو قنطار و به سومی یک قنطار میدهد. تفاوت مقدارها مهم است: همه سهم یکسانی ندارند، اما هر سه مسئولاند. متن میگوید ارباب به هر کس «به اندازه تواناییاش» سپرد. بنابراین، خداوند ما را با دیگران نمیسنجد و از ما نمیخواهد زندگی یا عطایای آنان را تقلید کنیم. پرسش اصلی این است که آیا با آنچه خود دریافت کردهایم وفادار بودهایم.
دو خدمتگزار نخست وارد عمل میشوند. متن جزئیات روش کار آنان را بیان نمیکند؛ نکته مهم این است که به دارایی سپردهشده اعتماد میکنند و برای آن مسئولیت میپذیرند. هنگام بازگشت ارباب، هر دو با نتیجه کارشان روبهرو میشوند و هر دو پاسخ مشابهی میشنوند: «آفرین، ای خدمتگزار نیکو و امین» (متی ۲۵:۲۱، ۲۳). پاداش آنان به بزرگی سرمایه اولیه وابسته نیست؛ هر دو به سبب وفاداری ستوده میشوند. این نکته برای کسانی امیدبخش است که تصور میکنند چون امکانات یا شهرت کمتری دارند، سهمی در کار خدا ندارند.
خدمتگزار سوم، برخلاف دو نفر دیگر، از ترس عمل نمیکند. او میگوید ارباب سختگیر است و به همین دلیل قنطار را در زمین پنهان میکند. در واقع، ترس او تنها سبب بیعملی نیست؛ تصویری نادرست از ارباب نیز در پس آن قرار دارد. او بهجای اعتماد و مسئولیت، از رابطه با ارباب فاصله میگیرد و آنچه دریافت کرده بود دستنخورده بازمیگرداند. پاسخ ارباب، در چارچوب تمثیل، نشان میدهد که بیعملیِ همراه با بهانهجویی نمیتواند وفاداری نامیده شود.
این بخش از روایت را نباید مجوزی برای طمع، استثمار یا خطرپذیری بیمحابا دانست. عیسی نمیگوید هر خطر اقتصادی درست است یا ارزش انسان با میزان تولید و دارایی او سنجیده میشود. تمثیل درباره وفاداری به خداست: عطایای ما باید در خدمت محبت و خیر به بار بنشینند. گاهی این کار به شهامت نیاز دارد؛ مانند کسی که با فروتنی برای آشتی پیشقدم میشود، از حق همسایه دفاع میکند، وقت خود را برای مراقبت از فردی تنها میگذارد یا دانستههایش را برای خدمت به دیگران به کار میگیرد. این اقدامها ممکن است آسوده نباشند و نتیجهشان نیز همیشه در اختیار ما نیست، اما میتوانند پاسخهایی وفادارانه به فیض خدا باشند.
در ایمان مسیحی، تواناییهای ما ملک مطلق و مستقل از خدا نیستند؛ عطیهاند و با مسئولیت همراهاند. پولس رسول نیز میآموزد که عطایا گوناگوناند، اما روح یکی است و هر عطیه باید در خدمت دیگران به کار رود (اول قرنتیان ۱۲:۴–۷). این نگاه ما را از مقایسه و حسادت آزاد میکند. کسی که توان آموزش دارد، میتواند تعلیم دهد؛ کسی که گوش شنوا دارد، میتواند به رنج دیگری گوش کند؛ و کسی که فرصت یا منابع بیشتری دارد، میتواند با سخاوت یاریرسان باشد. حتی خدمتهای پنهان و کوچک، اگر از محبت برخیزند، در زندگی کلیسا و جامعه اهمیت دارند.
ترس از شکست میتواند ما را به پنهانکردن قنطارهایمان وادارد. شاید از گفتن حقیقت با مهربانی بترسیم، از آغاز دوباره پس از ناکامی هراس داشته باشیم یا گمان کنیم توانایی اندکمان ارزشی ندارد. اما تمثیل ما را دعوت میکند که بهجای انتظار برای شرایط کامل، از گامهای درست و ممکن آغاز کنیم. رشد در زندگی روحانی معمولاً با تصمیمهای کوچک شکل میگیرد: زمانی برای دعا کنار گذاشتن، عذرخواهیکردن، بخشیدن، خدمت بینامونشان یا استفاده مسئولانه از مهارتی که در اختیار داریم.
از سوی دیگر، خطرپذیری مسیحی به معنای کنارگذاشتن خرد و مسئولیت نیست. در خانواده، محل کار و روابط اجتماعی باید با دقت و محبت تصمیم بگیریم. شهامت انجیل، شتابزدگی نیست؛ آمادگی برای انجام خیر، حتی وقتی نتیجه کاملاً تضمینشده نیست. ما مسئول انتخابهای خود هستیم، اما نتیجه نهایی را به خدا میسپاریم. وفاداری یعنی نه خود را با دیگران بسنجیم و نه از ترس، خیر ممکن را از دیگران دریغ کنیم.
در عشای ربانی، کلیسا عطای زندگی خود را به خدا میآورد و از او میخواهد آن را به برکتی برای جهان تبدیل کند. این پرستش یادآور میشود که سرچشمه هر عطیه خداست و ثمر حقیقی آن در محبت و خدمت آشکار میشود. عیسی خود نمونه کامل بخشندگی است: او زندگیاش را از سر محبت برای ما داد و در رستاخیز، امید زندگی تازه را گشود. پیروی از او به معنای معامله با خدا برای دریافت پاداش نیست؛ یعنی پاسخدادن به فیض او با زندگیای که برای دیگران گشوده است.
تمثیل قنطارها در نهایت پرسشی شخصی و در عین حال امیدوارکننده پیش روی ما میگذارد: امروز چه چیزی به من سپرده شده و چگونه میتوانم آن را در راه محبت به کار بگیرم؟ لازم نیست پاسخ ما بزرگ و چشمگیر باشد. خداوند وفاداری را میبیند؛ وفاداریای که گاهی در یک تصمیم ساده، یک خدمت خاموش یا یک گام شجاعانه برای انجام خیر آشکار میشود. بهجای پنهانکردن آنچه دریافت کردهایم، با اعتماد به فیض خدا آن را به کار گیریم تا ایمانمان در محبت رشد کند.
